Erdem, R., Toplumsal kültürün hastanelerin kurum kültürüne etkisi: Fırat Tıp Merkezi örneği, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Sağlık Kurumları Yönetimi Programı Doktora Tezi, Ankara, 2003. Bu araştırmada toplumsal kültürün hastanelerin kurum kültürüne etkisi incelenmiştir. Teorik olarak öncelikle kültürle ilgili temel kavramlar, yönetim teorilerinde kültürün yeri, farklı grupları karşılaştırmak için kullanılan kültürel boyutlar tartışılmıştır. Daha sonra kültür çalışmalarındaki problemlere değinilmiş ve toplumsal kültürel farklılıkların yönetim ve organizasyon konularına ilişkin yansımaları ele alınmıştır. Araştırmanın uygulama kısmında Fırat Tıp Merkezi çalışanlarının toplumsal kültürel eğilimleri ve bu eğilimlerle kurumsal kültürel boyutlar arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Toplumsal kültürel boyutları ortaya koymak için Kluckhohn ve Strodtbeck’in Kültürel Değer Yönelimleri modeli temel alınarak Maznevski ve ark. tarafından geliştirilen Kültürel Perspektifler Anketi (CPQ4) kullanılmış ve hastane çalışanlarının insan doğasının yapısı, insan doğa ilişkisi, insanlar arası ilişkiler ve aktivite yönelimi boyutlarına ilişkin inanç ve varsayımları ortaya konmuştur. Kurum kültürü boyutları için de Schein tarafından tanımlanan ve Mendonca ve Kanungo (1994) tarafından geliştirilip Aycan (2000) tarafından Türkiye’de uygulanan Kurum Kültürü Anketi kullanılmıştır. Bu anket çerçevesinde hastane çalışanlarının çalıştıkları kurumda değiştirilebilirlik, katılımcılık, sorumluluk isteme, başkalarına karşı yükümlülüklerini yerine getirme ve proaktiviteye ilişkin inanç ve varsayımları incelenmiştir. Araştırmada toplumsal ve kurumsal kültürel boyutların birbirleriyle olan ilişkileri ve her bir boyutun çalışanların demografik özelliklerine göre farklılaşıp farklılaşmadığı analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda genel olarak hastane çalışanlarında kolektivizm, rasyonel denetim, doğa ile uyum eğilimlerinin baskın olduğu, insan doğasının yapısı boyutunda çalışanların insan doğasını iyi kötü karışımı ve duruma göre değişir ya da değişmez olarak varsaydıkları bulunmuştur. Demografik değişkenlere göre MANOVA ile yapılan karşılaştırmalarda, gerek toplumsal gerekse kurumsal kültürel boyutlarda sadece görevin farklılığa neden olduğu bulunmuştur. Göreve ilişkin olarak da hekimlerin kolektivizm eğilimlerinin düşük, hemşirelerin bireycilik eğilimlerinin yüksek ve hiyerarşik ilişki eğilimlerinin düşük, yardımcı hizmet ve diğer sağlık personelinin kolektivizm ve hiyerarşik ilişki eğilimlerinin yüksek, bireycilik eğilimlerinin düşük olduğu gözlenmiştir. Kurumsal kültüre ilişkin olarak da hastanede proaktif düşüncenin olduğuna hekimler hemşirelerden daha fazla inanmaktadır. Toplumsal kültürel eğilimler ile kurum kültürü boyutları arasındaki ilişkiler hiyerarşik çoklu regresyon modeli ile analiz edilmiştir. Hiyerarşik ilişki eğiliminin kurum kültürü boyutlarından değiştirilebilirlik dışındaki tüm boyutlarda olumlu ya da olumsuz yönde etkisinin olduğu görülmüştür. Bunun yanında varolma, eylem ve doğaya boyun eğme eğilimleri de bazı kurumsal kültür boyutlarında etkili olmaktadır. Bu açıdan kurum kültürü ile toplumsal kültür ilişkisinin önemli olduğu söylenebilir.

Anahtar Kelimeler: Toplumsal kültür, kurum kültürü, kültür ve yönetim, hastane yönetimi

Erdem, R., The impact of societal culture on corporate culture of hospitals: the case of Fırat Medical Center, Hacettepe University Health Sciences Institute, Ph.D. Thesis in Health Institutions Management, Ankara, 2003. The impact of societal culture on corporate culture of hospitals was examined in this study.  First, basic concepts related to culture, the importance of culture in management theories, and cultural dimensions that used to compare different groups were discussed theoretically. Then, problems in cultural studies, and the effects of societal cultural differences on managerial and organizational matters were dealt with. In the empirical part of the study, societal cultural orientations of employees working in the Fırat Medical Center, and the relationships between these orientations and corporate cultural dimensions were examined. The Cultural Perspectives Questionnaire (CPQ4), developed by Maznevski et al. on the base of Kluckhohn and Strodtbeck’s Cultural Values Orientation Model, was used to examine societal cultural dimensions, and  beliefs and assumptions of hospital employees related to the dimensions of human nature, relationship to nature, relational and activity orientation were determined. The Corporate Culture Questionnaire, that was defined by Schein, developed by Mendonca and Kanungo (1994), and used in Turkey by Aycan (2000), was used to examine corporate culture. The beliefs and assumptions of hospital employees related to malleability, proactivity, responsibility seeking, participation, and obligation towards others in their hospital were examined by using this questionnaire. The relationships between societal and corporate cultural dimensions were examined. The difference in each dimension by demographic characteristics of the employees was also examined. It was found that collectivism, activity-thinking, and harmony with nature orientations of the hospital employees were high in general, and the hospital employees assumed the human nature as a mixture of good and evil, changeable and unchangeable. In comparisons by demographic variables, made by MANOVA, it was found that only job caused differences in both societal and corporate cultural dimensions. Collectivism orientation of physicians was low; individualism orientation of nurses was high and hierarchical orientation of nurses was low; collectivism and hierarchical orientations of auxiliary and other health personnel were high while individualism orientation of these personnel was low. Physicians believed more than nurses did that proactive thinking existed in the hospital. The relationships between societal cultural orientations and corporate cultural dimensions were analyzed by hierarchical regression model. It was found that hierarchical relationship had a positive or negative effect on all corporate cultural dimensions except malleability. Activity-being, activity-doing, and subjugation to nature orientations had also effects on some corporate culture dimensions. It can be said, in this regard, that the relationships between societal culture and corporate culture are important.

 Key Words: Societal culture, corporate culture, culture and management, hospital management